پارێزگا و هەرێمە خۆسەرەکان و شارە ناوەندییەکانی چین — پایتەخت و ژمارەی دانیشتووان، چۆنیەتی پێکهاتنی وڵات، و چاوخشاندنێکی نزیکتر لە تایوان.
هەر دابەشکردنێکی ئاستی یەکەم یەکێکە لە چوار جۆر، و هەموویان هاوپلەن — ئەوەی جیاوازە چۆنیەتی دروستبوونیان و ئەندازەی خۆبەڕێوەبردنیانە.
جۆرە یەکەی سەرەکی. هەریەکەیان کۆنگرەی گەل و پارێزگارێکی تایبەت بەخۆی هەیە، و ڕاپۆرت بۆ حکوومەتی ناوەندی دەدەن. بیست و دووان لە بەیجینگەوە بەڕێوە دەبردرێن؛ تایوان وەک بیست و سێیەم داوا دەکرێت.
ناوچەکانی ئاستی پارێزگا کە بە ناوی کەمینەیەکی نەتەوەیی گەورەوە ناونراون کە تێیدا دەژین — ژوانگ، ئۆیغوور، هووی، مەغۆل یان تبتی. بەپێی یاسا، هەندێک دەسەڵاتی زیادەیان هەیە بۆ خۆبەڕێوەبردن، بۆ نموونە لەسەر زمان و یاسای ناوخۆیی.
چوار شاری گەورە — بەیجینگ، تیانجین، شانگهای و چۆنگچینگ. بەشێک نین لە هیچ پارێزگایەک؛ حکوومەتی ناوەندی ڕاستەوخۆ بەڕێوەیان دەبات، بە هەمان پلەی پارێزگا.
هۆنگ کۆنگ و ماکاو. هەردووکیان خاکی چینن. لەژێر یاسای «یەک وڵات، دوو سیستەم»، یاسا و دراو و سنووری خۆیان دەپارێزن، و زۆربەی بڕیارەکانی خۆیان دەدەن — جگە لە بەرگری و کاروباری دەرەوە.
لەژێر پارێزگا، کارگێڕی بە چوار ئاستی دیکەدا دادەبەزێت، لە گوند کۆتایی دێت.
پارێزگاکان، هەرێمە خۆسەرەکان، شارە ناوەندییەکان و هەرێمە کارگێڕییە تایبەتەکان.
زۆربەیان شارن کە شارۆچکە گوندنشینەکانی دەوروبەریشیان بەڕێوە دەبەن.
شارۆچکەکان، شارە بچووکەکان و بەشە شارییەکان. ئەمە ئەو ئاستەیە کە زۆربەی خەڵک لە ژیانی ڕۆژانەدا مامەڵەی لەگەڵ دەکەن.
شارۆچکە بچووکەکان و ناوچە گوندییەکان. ئەمە نزمترین ئاستی فەرمیی حکوومەتە.
لیژنەکان لەلایەن خودی گوندنشین و دانیشتووانەوە بەڕێوە دەبرێن. ئەمانە ئاستێکی فەرمیی حکوومەت نین.
پارێزگای ٢٣
تایوان دوورگەیەکی گەورەیە کە نزیکەی ١٨٠ کیلۆمەتر لە کەناری باشووری ڕۆژهەڵاتی چینەوەیە. کۆمەڵە دوورگە بچووکەکانی پێنگهو و کینمێن و ماتسویش دەگرێتەوە. کۆماری گەلیی چین تایوان بە پارێزگای ٢٣یەمی خۆی دادەنێت، و دەڵێت بەشێکی جیانەکراوەی خاکی چینە.
بنەماڵەی چینگ تایوانی لە سەرزەوی سەرەکییەوە بەڕێوەبرد، دەستپێک لە ١٦٨٣. دوای دۆڕان لە شەڕێکدا لە ١٨٩٥، چین دوورگەکەی دایە ژاپۆن. لە ١٩٤٥، لە کۆتایی جەنگی جیهانیی دووەم، دووبارە گەڕایەوە بۆ ژێر دەسەڵاتی چینی. لە ١٩٤٩ شەڕی ناوخۆیی چین کۆتایی هات؛ لایەنی دۆڕاو، حکوومەتی کۆماری چین، چوو بۆ تایوان. لەهەمان کاتدا، لایەنی بردەوە کۆماری گەلیی چینی لە بەیجینگ دامەزراند. هەردوو حکوومەت ڕازی بوون کە تەنیا یەک چین هەیە — بەڵام ناکۆک بوون لەسەر ئەوەی کامیان حکوومەتی ڕاستەقینەی ئەوە بوو.
لە ١٩٧١ نەتەوە یەکگرتووەکان کۆماری گەلیی چینیان بە تاکە نوێنەری یاساییی چین ناسی، و پاش ئەوە زۆربەی وڵاتان هەمان شتیان کرد. ئەمڕۆ، زۆربەی وڵاتان و نەتەوە یەکگرتووەکان پەیوەندیی دیپلۆماسیی فەرمییان لەگەڵ حکوومەتی تایپەی نییە. بەیجینگ هەڵوێستی خۆی بە «بنەمای یەکچین» ناودەبات: تەنیا یەک چین هەیە، تایوان بەشێکی ئەوە، و دوو لایەنەکە دواتر یان زووتر دووبارە یەکدەگرنەوە.
لە کردەدا، دوو لایەنەکە بە توندی پەیوەستن بەیەکەوە. سەرزەوی سەرەکیی چین بە جیاوازییەکی زۆر گەورەترین هاوبەشی بازرگانیی تایوانە. ساڵانە ملیۆنان کەس تەنگاوەکە دەبڕنەوە، و کۆمپانیا تایوانییەکان هەندێک لە گەورەترین کارگەکانی سەرزەوی سەرەکی بەڕێوە دەبەن. هەروەها فڕۆکە و کەشتی و پۆستەی ڕاستەوخۆ لەنێوان دوو لایەنەکەدا هەیە.
بەیجینگ هەمان ڕێکخستنی «یەک وڵات، دوو سیستەم»ی بۆ تایوان پێشکەش کردووە کە بۆ هۆنگ کۆنگ و ماکاو بەکارهاتووە. بەپێی ئەم پلانە، تایوان سیستەمی کۆمەڵایەتی و ئابووریی تایبەت بەخۆی دەپارێزێت. بەیجینگ هەروەها گوتوویەتی بەکارهێنانی هێز بۆ یەکگرتنەوە لەگەڵ تایوان لابار ناکات — ئەگەر تایوان بەرەو سەربەخۆیی فەرمی بڕوات، یان ئەگەر هێزێک لە دەرەوەی چین دەستێوەردان بکات. دۆخی دوورگەکە هێشتا یەکێکە لە هەستیارترین بابەتەکانی سیاسەتی ئاسیا.