زمانی چینی
تۆن، پیت و مێژوویەکی سێ هەزار ساڵە — ناساندنێک بۆ زمانی چینیی ماندارین، و ڕێگایەکی کاریگەر بۆ فێربوونی، لە هەر ئاستێکەوە دەستپێبکەیت.
چەند ڕاستییەک کە پێویستە پێش دەستپێکردن بیانزانیت.
1.3B+
کەسانی قسەکەر
بە یەکخستنی زمانی دایک و زمانی دووەم، چینی ماندارین لە هەموو زمانەکانی جیهان قسەکەری زیاتری هەیە.
4 + 1
دەنگ (تۆن)
ماندارینی ستاندارد چوار تۆنی دەنگی و یەک تۆنی ئاسایی بەکاردەهێنێت — هەمان دەنگ بەپێی گۆڕانی تۆن دەتوانێت چەندین واتای جیاواز بگەیەنێت.
c. 1250 BCE
کۆنترین نووسینی ماوە
کۆنترین نووسینی چینیی دڵنیاکراوە لەسەر "ئێسکی فاڵگرتن" ماوەتەوە — ئێسکی گا و قابوغی کیسەڵ کە بۆ فاڵگرتن لە کۆتایی هەرێمی شانگ بەکاردەهات.
2
دەستەپیتی بەکاردهاتوو ئەمڕۆ
پیتی سادەکراو لە سەرزەوی چین و سەنگاپور ستاندارە؛ تایوان، هۆنگ کۆنگ و ماکائۆ هێشتا بە شێوەی کلاسیکی دەنووسن.
1958
ساڵی دانانی پینیین
سیستەمی فەرمیی چین بۆ نووسینی دەنگی چینی بە پیتی لاتینی — شێوازی ستاندارد بۆ نیشاندانی دەنگ بۆ فێرخوازان و شێوازی سەرەکی تایپکردنی چینی ئەمڕۆ.
9
ئاستی شارەزایی HSK
تاقیکردنەوەی فەرمیی شارەزایی زمانی چینی ئێستا نۆ ئاستی هەیە لە سێ قۆناغدا — سەرەتایی، ناوەند و پێشکەوتوو — کە جێی پێوەری کۆنی شەش ئاستی گرتووەتەوە.
لە ئێسکی فاڵگرتنەوە هەتا پێوانەیەکی هاوچەرخی نۆ ئاستی.
فاڵگرەکانی دەربارەی شانگ پرسیارەکانیان دەکۆڵن لەسەر ئێسکی گا و قابوغی کیسەڵ، پاشان لە شەقەکانی دروستبوو بەهۆی گەرمییەوە دەیانخوێننەوە. ئەمە کۆنترین نووسینی چینیی ماوەتەوەیە کە دەیزانین.
کۆنفیشیۆس، لائوزی و فەیلەسوفانی دیکە بە چینیی کلاسیک دەنووسن، زمانێکی وتاری وردوکورت کە بۆ دوو هەزار ساڵ دەبێتە ستاندارد بۆ زانستی و حکوومەت لە ڕۆژهەڵاتی ئاسیادا.
چاکسازانی وەک هۆ شی نووسینی چینی بەرەو باییخوا (زمانی گفتوگۆ) دەبەن، بۆ ئەوەی جێی چینیی کلاسیک بگرێتەوە لە قوتابخانە، ڕۆژنامە و چیرۆکدا.
سەرزەوی چین شێوازی سادەکراوی هەزاران پیت دەخاتە کار بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی خوێندەواری. تایوان، هۆنگ کۆنگ و ماکائۆ هەتا ئێستا شێوازی کلاسیکییان بەکاردەهێنن.
چین پینیین وەردەگرێت، سیستەمێکی نووسین بە پیتی لاتینی بۆ دەنگی ماندارین. دەبێتە ستاندارد لە هەموو جیهاندا بۆ فێرکردنی دەنگ و تایپکردنی چینی.
وەزارەتی پەروەردەی چین شەش ئاستەکەی HSK بە چوارچێوەیەکی نۆ ئاستی دەگۆڕێتەوە کە سەرەتایی، ناوەند و پێشکەوتوو دەگرێتەوە.
چوار ڕستە لە فەلسەفەی چینی، هەموو دەربارەی وپاراستنی فێربوونی شتی نوێ.
“ئایا خۆشی نییە، کە مرۆڤ فێربێت و زۆر جار ئەوەی فێریبووە هەڵبژێرێتەوە؟”
学而时习之,不亦说乎? · Xué ér shí xí zhī, bù yì yuè hū?
“ئەوەی کۆنەکە دووبارە دەکاتەوە و بەهۆیەوە نوێیەک فێردەبێت، شیاوی مامۆستایەتییە.”
温故而知新,可以为师矣。 · Wēn gù ér zhī xīn, kě yǐ wéi shī yǐ.
“گەشتی هەزار میل لەژێر پێدا دەستپێدەکات.”
千里之行,始于足下。 · Qiān lǐ zhī xíng, shǐ yú zú xià.
“بێ کۆکردنەوەی هەنگاوە بچووکەکان، کەس ناتوانێت بگاتە هەزار میل.”
不积跬步,无以至千里。 · Bù jī kuǐ bù, wú yǐ zhì qiān lǐ.
خوێندنی زمانی چینی لە عێراق و هەرێمی کوردستان هێشتا لە سەرەتای ڕێگایە — زۆربەی فێرخوازانی ئێستا ئەم بەرنامانە لەگەڵ پلاتفۆرمە بێبەرامبەرەکانی خوارەوە تێکەڵ دەکەن.
یەکەم بەشی زانکۆیی زمانی چینی لە عێراقدا ساڵی ٢٠١٩ لە هەرێمی کوردستان کردەوە، بە پشتگیری مامۆستایان کە لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی گشتیی پەیمانگای کۆنفیشیۆسی چینەوە نێردران.
وەزارەتی خوێندنی باڵای عێراق ڕەزامەندی دا بۆ کردنەوەی بەشی زمانی چینی و پەیمانگای کۆنفیشیۆس لە کۆلێژی زمانەکانی ئەم زانکۆیە.
کۆرسی تەواو دروستکراو لەلایەن زانکۆکانەوە و لەسەر پلاتفۆرمە گەورەکانی فێربوون بڵاوکراونەتەوە. سەیرکردنیان — فێربوون بێ پارەدان بۆ بروانامە — لە هەموویاندا بێبەرامبەرە.
کۆرسی وانەگوتراوی زانکۆیی. سەیرکردنی وانەکان (بێ بروانامە) بێبەرامبەرە.
کۆرسی هاوکاری بەرنامەی زمانی چینیی MIT لەخۆدەگرێت. تڕاکی سەیرکردن بێبەرامبەرە.
کۆرسی کورت و گفتوگۆیی لە زانکۆی هاوبەشی جیهاندا. دەستپێگەیشتنی بێبەرامبەر بۆ ماوەیەکی سنووردار دەبێت.
پلاتفۆرمی خۆیی MOOC ی چین، دروستکراوە لەلایەن زانکۆی چینگهواوە. زۆربەی کۆرسەکانی زمان بە تەواوی بێبەرامبەرن.
بازاڕێکی بەبەرامبەر بە داشکاندنی بەردەوام و هەندێک وانەی سەرەتایی بێبەرامبەر. چۆنیەتی مامۆستا جیاوازە — سەرەتا هەڵسەنگاندنەکان و ڤیدیۆی پێشبینین ببینە.
فەرهەنگ، سەرچاوەی ڕێزمانی، ئەپ و ڕاهێنانی خوێندنەوە — هەموو ئەوانەی خوارەوە ئاستێکی بێبەرامبەریان هەیە کە بەکەڵکە.
وانەی بێبەرامبەر و تاقیکردنەوەی ئاستی خوێندن بۆ هەموو تەمەنێک، لەلایەن وەزارەتی پەروەردەی چینەوە.
ماڵپەڕی تایبەت بە پەیمانگای کۆنفیشیۆس — وانەی بێبەرامبەر، وانەی کەلتووری و بەرنامەی پردی چینی.
هەزاران وانەی ڤیدیۆیی کورت لەبارەی زمان و کەلتوور، لەلایەن گروپی میدیای چینەوە.
فەرهەنگێک کە سەرچاوە و گەشەکردنی شێوازی پیتەکان نیشان دەدات، لەگەڵ لیستی وشەکانی HSK.
کۆرسی تەواو و ئەرشیفکراوی زمانی چینی، تۆمارکراو لە زانکۆی MIT، بێبەرامبەر.
ڕوونکردنەوەی ڕێزمانی بێبەرامبەر و نموونەی ڕستە، لەگەڵ گۆڕەرێک بۆ لە هانزییەوە بۆ پینیین.
هەر دەقێکی چینی دابنێ بۆ وەرگرتنی پینیین، مانا و فلاشکارتی خێرا — بێبەرامبەرە و بێ هەژماریش کاردەکات.
خاڵە ڕێزمانییەکان ئاست بەئاست ڕوونکراونەتەوە، لە سەرەتاییترین بۆ پێشکەوتووترین.
ئەپلیکەیشنێکی فلاشکارتی بێبەرامبەر کە لەسەر دووبارەکردنەوەی بەرنامەڕێژراو دامەزراوە — ئامرازی ستاندارد بۆ لەبیرکردنی پیتەکان.
فەرهەنگی چینی–ئینگلیزیی بێبەرامبەر بە گەڕانی کامێرا و نووسینی دەستی.
کۆرسێکی ڕێکخراو لە سەرەتایی بۆ ناوەند، بە دەنگناسی بۆ ڕاهێنانی دەنگدان.
کۆرسێک بە شێوازی دووولینگۆ کە بنەماکان لە ڕێگەی یاری کورتەوە فێردەکات.
ڕاهێنانی ڕۆژانەی یاریانەی بێبەرامبەر — باشە بۆ دروستکردنی شێوەیەکی بەردەوام، نەک قوڵبوونەوە.
گفتوگۆی یاریکردنی دەستکردی زیرەکانە بۆ ڕاهێنان، بە ڕووکاری بەردەست بە عەرەبی و سێزدە زمانی دیکە.
وانەی ڕۆژانەی کورت کە لەسەر بارودۆخی ڕاستەقینەی ژیان دروستکراوە.
وانەی دەنگی بە شێوازی پۆدکاست لە هەموو ئاستێک، لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە بەردەوامە.
ڕاهێنانی خوێندنەوەی پلەبەندیکراو بەپێی ئاستی HSK، بە دەنگ بۆ هەر چیرۆکێک.
وتاری هەواڵی ڕاستەقینە پلەبەندیکراو بەپێی ئاستی HSK، بۆ خوێنەرانی ناوەند و پێشکەوتوو.
پەیام و پەیوەندیی دەنگی لەگەڵ قسەکەرانی ڕەسەنی چینی بکە کە لە بەرامبەردا زمانی تۆ فێردەبن.
ئەپلیکەیشنێکی گۆڕینەوەی زمان بۆ دۆزینەوەی هاوڕێی ڕاهێنان کە بە چینی قسە دەکات.
ڕیزبەندییەکی گونجاو بۆ تێپەڕبوون بە سەرچاوەکانی سەرەوە.
پێش هەموو شتێک دەنگەکان بباخشووزی بگرە، بە بەکارهێنانی چارتی پینیینی کارلێککەری یۆیۆ چاینیز و ڕاهێنانی جووتی تۆن.
کۆرسی HelloChinese یان ChineseSkill بخوێنەوە بۆ ناساندنێکی ڕێکخراو و یاریانە بۆ ڕێزمان و وشە.
Anki و دەستەیەکی HSK دابگرە، ڕۆژانە پیشانیبدەوە — دووبارەکردنەوەی بەرنامەڕێژراو ئەوەیە کە پیتەکان لەبیر دەمێنێت.
Du Chinese یان The Chairman’s Bao بەکاربهێنە بۆ خوێندنەوەیەکی پلەبەندیکراو گونجاو لەگەڵ ئاستی خۆت.
Chinese Grammar Wiki کراوە ڕابگرە بۆ هەر کاتێک پێکهاتەی ڕستەیەک هێشتا ڕوون نییە بۆت.
هاوبەشی گۆڕینەوە بدۆزەرەوە لە HelloTalk یان Tandem، و ChinesePod بەردەوام کار پێبکە بۆ ڕاهێنانی گوێگرتن.