مێژوو و ئامانجی دەستپێشخەرییەکە، پڕۆژە گەورەکان، وڵاتە بەشداربووەکان و ڕووداوە گرنگەکان.
چۆن دەستپێشخەرییەکە هەنگاو بە هەنگاو گەشەی کرد — لە یەک وتارەوە لە ٢٠١٣ بۆ ڕێککەوتن لەگەڵ نزیکەی ١٥٠ وڵات.
لە سەردانێکدا بۆ کازاخستان، سەرۆک شی جینپینگ پێشنیار دەکات تۆڕێکی نوێی ڕێگا و شەمەندەفەر و بۆری لە ڕێگای وشکانییەوە دروست بکرێت، لە چینەوە هەتا ئەوروپا. ناوی لێدەنێت «کەمەری ئابووریی ڕێگای ئاوریشم».
مانگێک دواتر، لە ئەندۆنیسیا، شی ڕێگایەکی هاوتای دەریایی پێشنیار دەکات کە بە ڕۆژهەڵاتی باشووری ئاسیا و ئۆقیانووسی هیندی و پاشان بۆ ئەفریقا و ئەوروپا دەڕوات. کەمەری وشکانی و ڕێگای دەریایی پێکەوە بە «دەستپێشخەریی کەمەر و ڕێگا» ناسراون.
چین «سندووقی ڕێگای ئاوریشم» دادەمەزرێنێت بە ٤٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی لە پارەی حکوومەت. ئەرکی ئەوەیە وەبەرهێنان بکات لەو بەندەر و شەمەندەفەر و ڕێگا و وێستگە کارەباییانەی کە ڕێگا نوێیەکان پێویستیان پێیانە.
حکوومەتی چین یەکەم پلانی نووسراوی دەستپێشخەرییەکە بڵاو دەکاتەوە بە ناوی «دیدگا و کردار». شەش کۆریدۆری سەرەکیی وشکانی و ئەو ڕێگا دەرییانەی کە بەیەکیانەوە دەبەستن دیاری دەکات.
ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ یەکەم جار لە یەکێک لە بڕیارەکانیدا ناوی «کەمەر و ڕێگا» دەهێنێت. لە سەرانسەری جیهاندا، دەیان وڵات دەست دەکەن بە واژووکردنی ڕێککەوتنی هاوکاری لەگەڵ چین.
بەیجینگ میوانداریی یەکەم «فۆڕەمی کەمەر و ڕێگا» دەکات. بەرپرسانی زیاتر لە ١٠٠ وڵات و ٢٩ سەرۆکوڵات بەشداری دەکەن. چین بەڵێنی دەیان ملیار دۆلاری زیاتر دەدات وەک قەرز و یارمەتی بۆ پڕۆژەکان.
هەندێک وڵات بە سەختی قەرزە چینییەکانیان دەگەڕێننەوە. سریلانکا بەندەرێک بە کۆمپانیایەکی چینی دەدات بە گرێبەستی کرێی ٩٩ ساڵ. ڕەخنەگران ئەم شێوازە بە «تەڵەی قەرز» ناودەبەن. چین ئەم ناوە ڕەت دەکاتەوە و دەڵێت قەرزەکانی دادپەروەرانەن.
لە فۆڕەمی دووەمدا، چین دەڵێت پڕۆژە نوێیەکان دەبێت «کوالیتی بەرز» بن: کراوە بۆ کێبڕکێکارانی تر، باشتر بۆ ژینگە، و بەو ئەندازەیە بچووک بن کە وڵاتە هاوبەشەکان بتوانن هێشتا قەرزەکانیان بدەن.
پەتای کۆڤید-١٩ زۆر پڕۆژە دوا دەخات و قەرزدانی نوێ خاو دەکاتەوە. لە ٢٠٢١ شی جینپینگ بەڵێن دەدات کە چین هیچ وێستگەیەکی نوێی خەڵووز لە دەرەوە دروست ناکات و لە جیاتی ئەوە پارەی زیاتر دەخاتە وزەی پاک.
سێیەم «فۆڕەمی کەمەر و ڕێگا» دەیەمین ساڵیادی دەستپێشخەرییەکە دەستنیشان دەکات. چین دەڵێت ئێستا نزیکەی ١٥٠ وڵات بەشدارییان کردووە. ڕێککەوتنە نوێیەکان بچووکتر و وریاترن لە پڕۆژە گەورەکانی ژێرخانی ساڵانی سەرەتا.
سەرچاوە: Council on Foreign Relations — "China's Belt and Road: Implications for the United States"نوێکراوەتەوە ٦ ئەیلوول ٢٠٢٦